PRAWO DO CYTOWANIA I PRZEDMIOT CYTATU

Na samym początku należy wyjaśnić sobie co objęte jest prawem cytatu. Wbrew temu co się sądzi prawo to nie obejmuje wszelkich treści przywoływanych przez inne osoby. Prawo to obejmuje natomiast takie treści, które objęte są ochroną. Są nimi utwory.

Zgodnie z ustawą utwór to „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, utrwalony w jakiejkolwiek postaci“. Oznacza to, że utworem jest w praktyce każda piosenka, tekst piosenki, książka, opowiadania, obraz, film, serial, program telewizyjny itp. Jeśli zatem cytowane wypowiedzi pochodzą z utworu obejmuje je ochrona przewidziana przez polskiego prawodawcę w instytucji prawa cytatu. Ochroną taką nie są więc objęte wszelkie inne wypowiedzi, które częściami utworu nie są. O ile więc wypowiedzi te nie stanowią fragmentu utworu, możemy je swobodnie cytować. Do wypowiedzi takich zaliczyć można chociażby cytaty gwiazd, celebrytów, czy polityków, albowiem same w sobie nie stanowią one wartości chronionej.

Na przekór powszechnemu przekonaniu cytat nie obejmuje też wyłącznie wypowiedzi czy treści tekstowych. Cytować można fotografie, czy dzieła sztuki, cytować można także warstwę muzyczną piosenek. Cytować można także fragmenty filmów, seriali czy programów.

 

KIEDY UŻYWAĆ CYTATU?

Kolejnym mitem wymagającym wyjaśnienia jest dowolność w stosowania cytatu. Prawo cytatu jako instytucja jest wyjątkiem od istoty prawa własności intelektualnej, które przewiduje, że tylko twórca ma prawo bezpłatnego korzystania i rozporządzania własnym dziełem. Wyżej wymieniony wyjątek oczywiście przewiduje przesłanki w ramach których można odejść od głównej zasady. Są nimi: użycie cytatu w ramach utworu stanowiącego „samoistną“ całość oraz użycie cytatu w celach wskazanych w prawie tj. w ramach wyjaśnienia, analizy krytycznej lub naukowej, nauczania lub praw gatunków twórczości.

Nie można zatem posługiwać się prawem cytatu w dowolnym zakresie. Jeśli bowiem cytujemy nawet drobny fragment chronionego utworu bez zgody twórcy, jednak cytowanie to nie spełnia prawnych wymogów, dopuszczamy się naruszenia prawa. Podstawowym  błędem jest używanie cytatów pochodzących z utworów w ramach treści, które w ogóle utworami nie są – chociażby kampanii marketingowych. Możemy więc cytować chronione treści w swoich pracach naukowych, recenzjach, programach nauczania, czy fraszkach, ale cytowanie dzieła w ramach obrazków motywacyjnych trudno już uznać za uzasadnione celami cytatu.

 

KIEDY MOŻEMY CYTOWAĆ UTWORY BEZ OBAWY?

Prawo autorskie jest dosyć skomplikowaną regulacją. Dlatego też od wielu wyjątków znajdziemy tu kolejne wyjątki. Cytowanie bez celu i formy określonej w prawie jest zazwyczaj niedozwolone. Jednak w pewnych sytuacjach można je będzie stosować bez ograniczeń. Sytuacją taką jest pozostawanie przez utwór w sferze tzw. „domeny publicznej“. Można więc bez obawy cytować utwór, do którego twórca lub inna osoba nie ma już praw majątkowych. Do tej grupy należą przede wszystkim dzieła  których twórca zmarł ponad 70 lat temu. Chronione nie są także treści, które ochronie nigdy nie podlegały. Są to urzędowe dokumenty, akty prawa, opublikowane opisy patentowe i ochronne, czy proste informacje prasowe.

Należy pamiętać, że cytując utwór zawsze wchodzimy w sferę ochronną kogoś kto ten utwór stworzył. Nie trzeba przypominać, że oznaczenie autora i źródła w przypadku cytatu są pewnym niezbędnym minimum nawet w wypadku, gdy treści nie podlegają majątkowej ochronie. Tworząc własne utwory lub wykonując pewne zlecenia cytujmy zatem z głową.

Komentarze

Filip

2019-02-07 20:53:41

@Paweł: Jeśli coś nie jest utworem nie trzeba podawać źródła ani autora. Właściwie podobnie będzie w przypadku treści, które są wyłączone spod ochrony autorskiej (np. akty prawa) Ale w przypadku, gdy coś jest utworem, ale nie podlega majątkowej ochronie to już jak najbardziej należy podawać te dane. Oprócz praw autorskich majątkowych mamy bowiem prawa autorskie osobiste. W takim wypadku nie cytując autora i nie podając źródła w wypadku utworów "domeny publicznej" moglibyśmy się narazić na naruszenie praw autorskich osobistych. Pozdrawiam Filip Tohl

Paweł

2019-02-07 18:58:36

nie do końca rozumiem, jeżeli coś nie jest utworem, to tez trzeba zaznaczyć że jest to cytat i podać źródło?